Zrozumieć Iran, czyli jak nie poddać się stereotypom

Obraz współczesnego Iranu jest kształtowany na Zachodzie głównie przez telewizję, która pokazuje "szalonych mułłów", demonstracje na ulicach, wywiady z młodymi Irankami, które chcą ubierać się jak ich rówieśnice z Zachodu. Ale po każdym ulicznym proteście, nawet tym najkrwawszym, następowały długie okresy, w których Irańczycy żyli jak zwykli ludzie.

Iran jest państwem tak skomplikowanym, że wymyka się próbom opisania go za pomocą etykietek.

"Zacofany", "uciśniony", "tajemniczy", "agresywny", " oś zła".

Tych etykietek są tysiące.

Tworzone najczęściej przez osoby, które były w Iranie turystycznie, z biurem podróży, i "lizali Iran" przez szybę autokaru.

Albo przez tzw. ekspertów, przekazujących obraz Iranu przez pryzmat tez, które z góry postawili.

Iran to jedyny kraj na Bliskim Wschodzie, będący wieloetnicznym państwem narodowym, który przez tysiąclecia nie zmienił swojej nazwy i pozostaje, zasadniczo, w tych samych granicach.

Irańczycy nigdy nie nazywali siebie Persami, jak nazwali ich antyczni Grecy, ale Iranem, czyli krajem Ariów.

Nazwa Persja ma dla Irańczyków konotację negatywną, jako kraj słaby i zacofany.

Jest jedynym państwem, które nigdy nie znajdowało się pod panowaniem Osmanów, jak choćby Egipt, obecny Izrael, Syria czy Irak, Arabia Saudyjska czy lilipucie emiraty.

To właśnie poczucie przynależności do jednego narodu, o kulturze sięgającej tysiące lat wstecz, posiadanie zawsze odrębnego, wieloetnicznego państwa, kształtuje irański charakter, wymykający się jakimkolwiek próbom zaszufladkowania.

Perska duma i ambicja, które każą Irańczykom bronić swojego programu atomowego, zawsze były ważne.

Bez względu czy mamy od czynienia z zwesternizowanym Irańczykiem czy też konserwatystą.

Po odkryciu bogatych złóż ropy naftowej Iran stał się łakomym kąskiem dla Wielkiej Brytanii, Rosji i USA, które wpływały na życie polityczne kraju.

Zgodnie z imperialną zasadą "divide et impera".

Osadzały one na królewskim tronie sprzyjających im ludzi, jak choćby Reza Szah, którego potem wygnali z kraju za sprzyjanie nazistowskim Niemcom.

Jego syn, Mohammad Reza Pahlawi, na początku sprawiał wrażenie takiego, który łatwo się poda presji prodemokratycznych Irańczyków, ale potem zwalczał wszelką opozycję domagającą się zmian za pomocą tajnej policji SAWAK.

A prodemokratyczni Irańczycy mieli się do czego odwoływać.

Zwłaszcza do konstytucji z tysiąc dziewięćset szóstego roku, którą pod naciskiem podanych, musiał przyjąć szah Mozafar ad Din, z dynastii Kadżarów.

Konstytucja ta, wbrew naciskom Rosji oraz Wielkiej Brytanii, powoływała pierwszy regionie parlament, czyli Madżles.

Z drugiej strony większość Irańczyków jest głęboko religijna, a szyizm pozwala im się odróżnić, od arabskich, sunnickich państw Bliskiego Wschodu.

Istnieje też głęboka przepaść między biedną i konserwatywną prowincją, a kosmopolitycznymi miastami.

Zwłaszcza Teheranem.

Sama stolica jest podzielona na dwie strefy.

Północną, zamożną i kosmopolityczną, oraz południową, znacznie biedniejszą i zacofaną.

Pomiędzy północną częścią, irańskim Azerbejdżanem, gdzie mówi się głównie po turecku, a ojczyzną Irańczyków, czyli prowincją Pars.

Niezależnie od tego, że rządzący krajem ajatollahowie zmarnowali szansę rewolucji islamskiej z 1979 roku, która obaliła szaha, ustrój który w Iranie obowiązuje, rządy uczonego prawnika, został wybrany przez samych Irańczyków w referendum, przytłaczającą większością głosów.

Najwyżsi rangą duchowni szyiccy zaś przekształcili Iran w autorytarną teokrację, podporządkowaną woli Rahbara, Najwyższego Przywódcy.

Oglądając telewizyjne doniesienia z Iranu warto pamiętać, że reporterski relacje to uproszczenia wynikające z ograniczeń czasowych, braku wiedzy i często z niezrozumienia tego starożytnego kraju.

A także klisz, które nakładają na jego poznanie.

A priori.