Zaległości w ZUS i US a kredyt dla firmy: co widzi bank

Firma ma obrót i podpisane kontrakty, a bank i tak odmawia. W uzasadnieniu pada zdanie o zaległościach wobec urzędu, choć chodzi o kilka tysięcy złotych sprzed roku i o sprawę, którą właściciel dawno uznał za zamkniętą.

Przedsiębiorcy zwykle się tego nie spodziewają. Bank czyta to inaczej niż ty: niezapłacona składka albo zaległy VAT to należność publicznoprawna, z własnym trybem egzekucji. Z tego bierze się ostrożność, która z zewnątrz wygląda na przesadę.

Dlaczego urząd znaczy więcej niż słabszy kwartał

Dla banku zaległość wobec ZUS albo skarbówki to ryzyko innego rodzaju niż słaby kwartał.

Powód jest praktyczny. Wierzyciel publicznoprawny nie musi iść do sądu po tytuł wykonawczy tak jak zwykły kontrahent. Egzekucja administracyjna rusza własnym trybem i najczęściej zaczyna się od rachunku firmowego. Bank, który ma wypłacić pieniądze i liczyć na spłatę z tego samego konta, konkuruje o to samo źródło.

Do tego dochodzi obowiązek ustawowy. Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej, czyli od tego, czy klient zdoła go spłacić w terminach z umowy (art. 70 ust. 1 Prawa bankowego). Wewnętrzne kryteria banku bywają elastyczne, ten przepis elastyczny nie jest i żaden obrót tego nie zmienia.

Ta sama ustawa przewiduje jednak wyjątek. Firma bez zdolności kredytowej może dostać kredyt, jeżeli ustanowi szczególny sposób zabezpieczenia i przedstawi program naprawy swojej gospodarki (art. 70 ust. 2 Prawa bankowego). Bank nie musi z tego skorzystać, ale ta furtka istnieje i przy zaległościach bywa punktem wyjścia do rozmowy o zabezpieczeniu.

Co bank widzi, zanim w ogóle zapyta

Bank sprawdza trzy rzeczy: zaświadczenia z ZUS i urzędu skarbowego, wpisy w Rejestrze Należności Publicznoprawnych oraz przelewy na wyciągu firmowym. Tylko o to pierwsze musi cię poprosić.

Zaświadczenia bierze standardowo: o niezaleganiu w opłacaniu składek z ZUS i o niezaleganiu w podatkach ze skarbówki (art. 306e Ordynacji podatkowej). Papier ma jednak swoją datę i mówi o jednym dniu, a nie o całej historii firmy.

Rejestr Należności Publicznoprawnych prowadzi Szef Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie ustawy o KAS. Trafiają tam zaległości podatkowe, celne i składkowe, gdy kwota razem z odsetkami sięga co najmniej 5000 złotych. Zanim wpis w ogóle powstanie, dłużnik dostaje zawiadomienie i ma 30 dni na uregulowanie sprawy. Banki i inne instytucje finansowe mają do rejestru dostęp zautomatyzowany, więc o zgodę nikt tu nie pyta.

Najprostsze źródło to wyciąg z rachunku firmowego. Analityk widzi przelewy do ZUS i do urzędu skarbowego, ich regularność i wysokość. Brak takiego przelewu przez kilka miesięcy z rzędu mówi mu tyle samo co zaświadczenie, tylko wcześniej.

Układ ratalny zmienia status zaległości

Należność objęta układem ratalnym i spłacana w terminie przestaje być zaległością. To zwykle pierwsza rzecz do załatwienia, zanim ruszysz z wnioskiem kredytowym.

Po stronie ZUS mechanizm opisuje art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po nowelizacji z 27 października 2022 roku płatnik, który zawarł umowę o rozłożenie należności na raty i wykonuje ją zgodnie z warunkami, przestaje być dłużnikiem ZUS i może wystąpić o zaświadczenie o niezaleganiu. Warunek jest twardy: bieżące składki muszą wpływać w terminie i w pełnej wysokości, inaczej układ się rozpada, a zaległość wraca w całości.

Po stronie skarbówki jest podobnie, ale nie identycznie. Organ podatkowy może odroczyć termin płatności albo rozłożyć zaległość na raty (art. 67a Ordynacji podatkowej), co zdejmuje z niej status zaległości. Ślad jednak zostaje: na wniosek zaświadczenie obejmuje także informację o podatkach, których termin płatności odroczono lub które rozłożono na raty (art. 306e § 4 Ordynacji podatkowej). Bank może więc zobaczyć, że układ w ogóle był, i o to dopytać. To nie przekreśla wniosku, ale lepiej mieć przygotowaną odpowiedź, niż tłumaczyć się z zaskoczenia.

Nie każda firma zdąży z układem przed terminem, w którym potrzebuje pieniędzy. Wtedy zostaje ścieżka, w której instytucja finansująca nie wymaga zaświadczeń na wejściu i opiera decyzję głównie na historii rachunku firmowego. W materiałach pośredników nazywa się to kredyt bez ZUS i US i tu trzeba rozdzielić dwie rzeczy, które rynek regularnie skleja. Brak zaświadczenia na wejściu nie oznacza, że nikt nie bada zdolności kredytowej. Ocenić i tak musi, bo wymaga tego ustawa. Jeśli nie prosi o papier z urzędu, sprawdza to samo ryzyko inaczej, a wysokość zaległości i tak wchodzi do rachunku.

Co uporządkować przed złożeniem wniosku

Kolejność ma tu większe znaczenie niż sam wybór banku.

Policz zaległość razem z odsetkami, nie samą kwotę główną. Przy progu rejestru liczy się suma, więc firma, która pamięta kwotę sprzed dwóch lat, po odsetkach bywa już nad progiem i nawet o tym nie wie. Przy okazji sprawdź, czy nie przyszło zawiadomienie o zamiarze wpisu, bo w tych 30 dniach można jeszcze uregulować należność i wpisu nie będzie, albo wystąpić o rozłożenie jej na raty.

Z układem ratalnym lepiej zdążyć przed wnioskiem kredytowym, jeśli czas na to pozwala. Zaświadczenie wystawione po zawarciu układu wygląda w teczce inaczej niż obietnica, że sprawa zostanie załatwiona.

Przygotuj też wyjaśnienie zaległości na piśmie. Utrata dużego kontrahenta czy zator płatniczy to argument, który analityk potrafi uwzględnić, o ile widzi go razem z dokumentami, a nie słyszy przez telefon.

I jeszcze jedno, o czym łatwo zapomnieć. Kredyt firmowy nie podlega ustawie o kredycie konsumenckim, więc jej ochrona tu nie działa. Liczy się to, co stoi w umowie z bankiem, łącznie z zasadami wcześniejszej spłaty i rozliczenia prowizji.