Internetowe bezpieczeństwo mieszkańców Piły

Piła ma około 70 tysięcy mieszkańców. Wielu z nich robi zakupy w sieci, płaci rachunki w aplikacji bankowej, a dzieci odrabiają lekcje na laptopie. Przestępcy to widzą. Nie obchodzi ich, czy ofiara mieszka w Warszawie, czy na polskim osiedlu.

Małe miasto, ten sam problem

Piła liczy ponad 70 tysięcy mieszkańców. To tysiące telefonów, laptopów i routerów, a dla oszustów po prostu kolejna baza adresów. Przestępcy nie pytają, czy mieszkasz w Warszawie, czy w Pile. Liczy się to, czy klikniesz w link.

Dane są dość jednoznaczne. Według GUS internet ma w domu ponad 90 proc. polskich gospodarstw. Zespół CERT Polska co roku obsługuje dziesiątki tysięcy zgłoszonych incydentów, a najwięcej z nich to oszustwa komputerowe, zwłaszcza wyłudzanie danych. Zagrożenie nie jest więc abstrakcją. Dotyczy sąsiada, babci i ciebie.

Publiczne Wi-Fi: darmowe, ale nie bezpieczne

Kawiarnia w centrum, poczekalnia na dworcu, galeria handlowa. Otwarte sieci Wi-Fi kuszą, bo nic nie kosztują. Haczyk jest taki, że w ruchliwym miejscu ktoś może podglądać ruch innych użytkowników albo postawić fałszywą sieć o znajomej nazwie. 

Dobrą tarczą bywa szyfrowanie połączenia, czyli VPN. Aplikacja VeePN ukrywa twój adres IP i szyfruje przesyłane dane, więc ich przechwycenie staje się dużo trudniejsze. Warto wiedzieć, że serwery VPN działają w wielu krajach, a serwery VPN w Hiszpanii przydadzą się choćby komuś, kto na urlopie w Maladze loguje się do polskiego banku przez hotelowe Wi-Fi. Pamiętaj jednak: VPN nie zastąpi zdrowego rozsądku. 

Gdy musisz skorzystać z publicznej sieci, trzymaj się prostych zasad. Nie loguj się do bankowości bez szyfrowania, wyłącz automatyczne łączenie z sieciami i zapytaj obsługę, jak dokładnie nazywa się prawdziwy punkt dostępu.

Oszustwa, które najczęściej trafiają do pilan

Schematy się powtarzają, zmieniają się tylko dekoracje. Oto kilka, które widuje się najczęściej:

• fałszywe SMS-y o dopłacie do przesyłki lub zablokowanym paczkomacie;
• prośba „znajomego” na komunikatorze o pilny kod BLIK;
• ogłoszenia z podejrzanie niską ceną roweru czy telefonu i żądanie zaliczki;
• maile i SMS-y rzekomo od banku, urzędu lub dostawcy prądu;
• reklamy „pewnych” inwestycji z twarzami znanych osób.

Podejrzany SMS możesz bezpłatnie przekazać na numer 8080. Trafia on do CERT Polska, a groźne linki mogą zostać zablokowane. Zajmuje to kilka sekund. Warto.

Telefon: małe urządzenie, duże konsekwencje

Smartfon to dziś portfel, dokumenty i album ze zdjęciami w jednym. Instaluj aplikacje tylko z oficjalnych sklepów i czytaj, o jakie uprawnienia proszą. Latarka nie potrzebuje dostępu do kontaktów.

Zagrożenia są realne. CERT Polska opisywał nowe próbki złośliwego oprogramowania mobilnego wymierzonego w klientów polskich banków. Nie instaluj więc programów z linków przesyłanych w wiadomościach, nawet jeśli nadawca podaje się za bank.

Seniorzy w sieci

Oszustwa „na wnuczka” czy „na policjanta” przeniosły się do telefonów i komunikatorów. Rozmówca brzmi miło, ale zawsze się spieszy. To ostrzeżenie numer jeden: pośpiech i presja oznaczają, że coś jest nie tak. Wystarczy się rozłączyć i zadzwonić do kogoś z rodziny.

Zasada do powieszenia na lodówce:

Bank nigdy nie poprosi cię o kod BLIK, hasło ani o zainstalowanie aplikacji do „pomocy zdalnej”.

Dobrze, gdy dzieci i wnuki poświęcą wieczór na spokojną rozmowę o tych zagrożeniach. Warto też zapytać w bibliotece, klubie seniora czy na uniwersytecie trzeciego wieku, czy organizują warsztaty z obsługi telefonu i bankowości internetowej.

Dzieci i młodzież online

Młodzi pilanie spędzają w sieci kilka godzin dziennie, głównie w mediach społecznościowych i grach. Ryzyka są tu inne: kontakt z obcymi, hejt, wyłudzanie danych, nieświadome ujawnianie lokalizacji. Ustaw prywatne konta, wyłącz udostępnianie położenia i porozmawiaj bez kazań.

Praca zdalna i komputer w domu

Coraz więcej mieszkańców pracuje z domowego biurka albo prowadzi małą firmę z laptopa. Liczą się tu trzy rzeczy: aktualizacje systemu, kopie zapasowe i szyfrowanie połączenia. Jeśli korzystasz z Windowsa, rozważ VPN na PC. Taką aplikację instaluje się w kilka minut, a potem działa w tle i nie trzeba o niej pamiętać przy każdym logowaniu do służbowej poczty.

Kopie zapasowe warto robić według zasady 3-2-1: trzy kopie danych, na dwóch różnych nośnikach, jedna poza domem. Gdy wirus szyfrujący zablokuje dysk, taka kopia ratuje całą pracę.

Społeczność lokalna jako pierwsza linia obrony

Najlepszy program ochronny to dobrze poinformowany sąsiad. Ostrzeżenie wrzucone do osiedlowej grupy na Facebooku potrafi w kilka godzin dotrzeć do setek osób. Społeczność lokalna działa szybciej niż niejeden oficjalny komunikat, bo ludzie sobie ufają.

Co można zrobić wspólnie? Choćby tyle:

• zorganizować warsztaty z cyberbezpieczeństwa w szkole, bibliotece lub domu kultury;
• założyć na osiedlu wątek, w którym mieszkańcy zgłaszają nowe oszustwa;
• zaprosić do rozmowy policję i specjalistów od bezpieczeństwa w sieci;
• uczyć się nawzajem: młodsi pomagają starszym przy ustawieniach telefonu.

Co zrobić, gdy już doszło do oszustwa

Panika to najgorszy doradca. Działaj po kolei:

1. Skontaktuj się z bankiem i zablokuj kartę lub dostęp do konta.
2. Zmień hasła, zaczynając od poczty e-mail.
3. Zgłoś sprawę na policji i zachowaj zrzuty ekranu rozmów, SMS-y oraz potwierdzenia przelewów.
4. Poinformuj CERT Polska przez stronę incydent.cert.pl.
5. Rozważ zastrzeżenie numeru PESEL w aplikacji Obywatel.

Podsumowanie

Bezpieczeństwo w sieci nie wymaga wiedzy hakera. Wystarczą dobre nawyki, odrobina nieufności i wzajemna pomoc. Zacznij od jednego kroku jeszcze dziś: włącz dwuskładnikowe uwierzytelnianie i powiedz o tym komuś bliskiemu. Cyberbezpieczeństwo w Pile zaczyna się od nas samych.