Uczniowie z Koła Adopcji Zabytków gimnazjum w Białośliwiu, realizując projekt edukacyjny ,,Ślady przeszłości’’, początkowo byli przekonani (w oparciu o relacje ich rozmówców), że na białośliwskim cmentarzu są dwa romskie groby. Oba – Bandiego Lakatosza i Jana Brennera – usytuowane są obok siebie, tuż przy ogrodzeniu cmentarza od strony ulicy Polnej.
Później – z ksiąg Urzędu Stanu Cywilnego – okazało się, że Jan Brenner nie był Cyganem, a leśniczym, który zginął tragicznie w wieku 33 lat na terenie nadleśnictwa Grabówno. Dziś, po ponad osiemdziesięciu latach, trudno powiedzieć, czy usytuowanie jego grobu tuż obok miejsca pochówku Bandiego Lakatosza (który zmarł niemal dokładnie rok wcześniej) było tylko kwestią przypadku, czy też tkwił w tym jeszcze jakiś inny zamysł.
Na pewno jednak gimnazjalistów nie zwiódł pierwszy z tropów, któremu początek dał napis na nagrobnej tablicy:
Tu spoczywa w Bogu
nasz ojciec
śp. BANDI LAKATOSZ
1877 r. – 28.1.1928 r.
Wieczny odpoczynek racz mu dać Panie
Marta Wyrobek, obecnie najstarsza mieszkanka Białośliwia (rocznik 1913), podczas pogrzebu Bandiego Lakatosza była kilkunastoletnią dziewczyną. Zapamiętała, że był mroźny dzień, prószył śnieg i grała cygańska orkiestra. Widziała zmarłego w otwartej trumnie, miał na palcach pierścienie, a na szyi złoty łańcuch.
- Rozpowiadano, że Bandi Lakatosz wywodził się z królewskiej rodziny, pogrzeb zgromadził olbrzymią ilość gapiów – mówi Wojciech Coblewski, dyrektor Gimnazjum im. Biskupa Michała Kozala w Białośliwu, historyk, autor monografii ,,Dzieje Białośliwia”.
- Niektórzy ludzie naśmiewali się i ksiądz Kopczyński musiał ich upominać – utkwiło w pamięci Marcie Wyrobek. Przypomina sobie jeszcze, że wtedy cmentarz nie był ogrodzony, a przy głównej alejce dopiero co posadzono drzewa.
Zapewne tak było, albowiem w 1928 roku białośliwska parafia, jak i cmentarz, miały dopiero kilka lat, zaś proboszcz Tadeusz Kopczyński doprowadzał do końca budowę miejscowego kościoła.
Starsi białośliwianie jeszcze pamiętają przeciągające przez wieś tabory. Cyganie najczęściej rozbijali swoje obozowiska w rejonie osady Kocik-Młyn oraz dzisiejszego boiska sportowego. Oba miejsca były dogodne na postój – na uboczu, z pastwiskiem, możliwością napojenia koni w strudze Białośliwka.
Co takiego wydarzyło się 80 lat temu w Białośliwiu?
- Wiadomo, że Bandi Lakatosz zmarł w czasie jednego z postojów taboru. Co jednak było przyczyną jego śmierci, tego dziś nie wiemy – przyznaje Wojciech Coblewski.
Śmierć 51-letniego Cygana na trasie wędrówki taboru potwierdza wpis w księdze USC w Białośliwiu. Wynika z niego, że Bandi Lakatosz – urodzony w 1877 roku w Ninku na Węgrzech jako syn Józefa i Sagi z domu Joszkano, z zawodu pomocnik kupiecki – zmarł w swoim wozie mieszkalnym 28 stycznia 1928 roku.
***
Romowie przywiązują do uroczystości pogrzebowych dużą wagę. Sięgając do związanych z tym obrzędów, możemy hipotetycznie założyć, jak mógł wyglądać pochówek Bandiego Lakatosza.
Przy zmarłym gromadzi się cała rodzina. Atmosfera jest dość swobodna, wszyscy piją wódkę, wspominają. Rzeczy zmarłego wyrzuca się lub pali. Do trumny wkłada się najrozmaitsze przedmioty: papierosy, fajkę, grzebień, lusterko, zegarek, fragmenty odzieży, sztućce. Po roku odbywa się ceremonia zakończenia żałoby. Przy grobie zbiera się najbliższa rodzina. Wtedy to wypowiadane są słowa: „Już jego drogi są zamknięte”, co oznacza, że zostaje zamknięta droga powrotu dla duszy, a tym samym kończy się obawa, że może ona nawiedzać dom. Po modlitwie wypija się po kieliszku wódki: każdy z obecnych ulewa kilka kropel na mogiłę mówiąc: „Lekka ziemia zmarłym”. W Dniu Wszystkich Świętych i Dniu Zmarłych Romowie przynoszą na groby swoich krewnych papierosy, piją wódkę na znak pamięci, niekiedy grają zmarłemu jego ulubioną melodię.
Być może tak właśnie było Białośliwiu w mroźny styczniowy dzień 1928 roku, a także później, gdy – jak zapamiętała Marta Wyrobek – grób Lakatosza regularnie odwiedzali Cyganie.
Ostatnie tabory widziano w Białośliwiu na przełomie lat 60. i 70., można więc przypuszczać, że okazjonalne odwiedziny mogły zdarzać się także i wówczas. Ponoć tajemnica romskiej mogiły rozbudzała także złe żądze. Jeden z miejscowych, jako młody chłopak, widział którejś nocy osoby kręcące się przy grobie Lakatosza. Twierdzi, że w mdłym świetle lampy, którą z sobą przynieśli, zauważył hałdkę wykopanego żółtego piasku...
Czy rzeczywiście ktoś próbował penetrować mogiłę, na to nie ma dowodów. Wiadomo za to, że napis na marmurowej tablicy pomnika Bandiego Lakatosza odnowił kilka lat temu Józef Różycki, mieszkaniec Bydgoszczy, którego żona pochodzi z Białośliwia.
***
Po opisaniu w prasie akcji białośliwskich gimnazjalistów, w Internecie odezwał się mężczyzna mieszkający w Niemczech, podający się za wnuka Bandiego Lakatosza. W rozmowie telefonicznej cieszył się, że wreszcie odnalazł się grób swego dziadka, Cygana ze szczepu Kełdelarii. Obiecał, że gdy niebawem przyjedzie do Polski w interesach, odwiedzi cmentarz, a także zawita do szkoły.
Niestety, od tamtego czasu potomek Bandiego Lakatosza milczy…
Artykuł ukazał się w 2010 roku w miesięczniku Faktypilskie.pl.
Brak komentarza, Twój może być pierwszy.
Użytkowniku, pamiętaj, że w Internecie nie jesteś anonimowy. Ponosisz odpowiedzialność za treści zamieszczane na portalu faktypilskie.pl. Dodanie opinii jest równoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu. Jeśli zauważyłeś, że któraś opinia łamie prawo lub dobry obyczaj - powiadom nas [email protected] lub użyj przycisku Zgłoś komentarz
Sakiewicza profanacja kaplicy MB Częstochowskiej
podejściu do wiary nie lamentujcie potem,że:,,polacy odwracają sie od kościoła"🙂
przy takim
15:58, 2026-11-17
Życie Szymka kosztuje 17 mln zł. Brakuje jeszcze 10 mln
Wspieramy Szymka♥️
♥️
14:00, 2026-11-17
Książki jak sernik z rodzynkami, czyli o moim czytaniu
Widać u Antka fascynację bolszewią, Trockim. Jak to komuch do komuny. Zdjęcie wygląda na sprzed 15 lat, kiedy był piękny i młody, blondas, oczu jasnych, bez wąsów i brody...
stary
12:41, 2026-11-17
Książki jak sernik z rodzynkami, czyli o moim czytaniu
Miałem 10 lat, gdy chirurg Apolinary Skrzypecki zakazał mi grania w piłkę, pływania w jeziorze, biegania, ze względów zdrowotnych przez miesiąc. Od 30 czerwca 1956 do końca lipca. A wakacje były słoneczne, pogodne, ciepłe. Co było robić? Przeczytałem najpierw "Pana Tadeusza", potem "Tajemniczą Wyspę" - dwa tomy, "20000 mil podmorskiej żeglugi" i "Kapitan Nemo". I dobrze, bo na początku roku szkolnego mój wychowawca i polonista zauważył: jak ty szybko i ładnie czytasz! I zaliczył mnie do trójki najlepszych uczniów w V klasie podstawówki. Czytanie mi zostało.
Czytak
12:30, 2026-11-17