Jazda, miasto położone w środkowym Iranie, na Wielkiej Pustyni Słonej i Pustyni Lota, nie powinno istnieć, bo średnia roczna opadów wynosi zaledwie 60 mm, a temperatura dochodzi często do 50 stopni Celsjusza. Gdy piszę ten tekst, w Jaździe jest 39 stopni. Przez przyszły tydzień średnio 40.

A jednak od dawna żyją tam ludzie i nic nie wskazuje na to, że się z miasta wyprowadzą.

Znane już było w czasach Medów, a jego obecna nazwa pochodzi od imienia szacha z dynastii Sasanidów, Jezdegerda I.

Po najeździe Arabów stało się schronieniem zaratusztrian.

Do dziś jest tam czynna "świątynia ognia", gdzie nieprzerwanie pali się święty ogień.

Bagdiry - pierwsze klimatyzatory

To, że w Jaździe da się mieszkać, mieszkańcy zawdzięczają dwóm starożytnym wynalazkom.

Jednym są "kanoty" podziemne kanały, którymi woda dopływa do miasta z pobliskich gór, niekiedy wykopane kilkanaście metrów pod ziemią.

Drugim - "łapacze wiatru" czyli wysokie, murowane wieże wznoszące się ponad dachy domów.

Dzięki takiemu usytuowaniu są w stanie wyłapać nawet najmniejszy powiew wiatru.

Przez otwory na górze wież, powietrze jest kierowane w dół, gdzie w piwnicach lub nad podziemnymi kanałami się ochładza, co sprawia, że w domach panuje temperatura o 20 stopni niższa jak na zewnątrz.

Dodatkowo przed nadmiernym ogrzaniem chronią grube mury domów.

Sprawdziłem to mieszkając w takim domu, zamienionym na hotel, przez blisko tydzień.

Na dworze piekielny upał, a w środku miły chłodek.

Kiedy patrzę na osiągnięcia starożytnych cywilizacji i porównuję je z rozwiązaniami obecnej, dostrzegam, jak wiele żeśmy przegrali, co w upały widać, w miastach paraliżowanych, a to upałem, a to gwałtownymi ulewami.

Wtedy ludzie budowali swe domy w zgodzie z naturą. Z warunkami klimatycznymi w danym miejscu, dostępnością wody.

Wystarczy popatrzeć na miasta Inków, świątynię w Angor Wat, czy właśnie Jazd.

Dziś walczymy z nią.

A jak to się kończy wie mieszkaniec dużych aglomeracji. Zdychający z upału w betonowej klatce.